Mizo Aw

Zirtawpni. March.5.2010

 

 Article

Lo Hal Hi Sawrkarin Khap Se Thil Mak A Ni Lo Ang

- Michaela pa, Ramhlun Venglai

Dt. 9.3.2010 :   Ramkang tur venna chikhat atan sawrkarin February 2010 chhunga lo hal zo vek turin mipuite hnenah hriattirna a chhuah a, mi \henkhatin chu thupek sawisel zawngin an ziahkur ngiai nguai laia lo hal khao lam thupui hmanga article han ziah tak chu mak kan ti mai thei a ni.

Pipu a\anga kum tin thing leh mau vah thluk a, hala, lo atana neia, kumtin mai chutianga ram tin tuklawra lo neih hi vaiin a ‘Jhuming’ an tih sapin a ‘Shifting Cultivation’ an tih hi Mizoin thingtlang loneih kan ti mai a’Tuklawrlo’ ti ila a dikber mai awm e. (tun \umah hian tuklawrlo ka ti zel tawh ang). Tuklawrlo neih dan hi lo neih dan chang lo ber leh hnam mawl berte thawhhma neihdan a ni. A \hat loh dan sawikim sen a ni lo nain, a \hat lohna pali chauh han tarlang ila:

1. Thing leh mau leh hrui \ha tinreng kan tichereu a, kum za chuang chuanga upa thing \angkaite chu darkar rei lote chhungin kihthluk a halralin a awm \hin.

2. An inhliahkhuhna thing leh mau ber kihdarhsak an nih avangin ramsa leh nungcha (tui cheng chi chenin) an tlem sawt hle a ni.

3. Nisa, ruahsur leh thli thaw lakah phentu leh hliahtu thing leh mau kihdarh a nih vangin kan ram leilung awih tlan, kang kawlh rul mai chu ni-ah phovin thlipui leh ruahpui vanawn kan nuaitir a ni bera, kumtin lei chunglang \ha ton maktaduai tamtak kirleh tawh ngai lo turin kan len fai tir duak duak \hin a ni. Zirtute’n lei chunglang hang \ha, thlai tan a hlut dan chu hetiang ang hian an sawi :

a) Thlai chaw\ha tinreng chi 16 zinga chithum chu boruak a\anga thlaiin a hmuh laiin a bak chi 13 hi chu lei chunglanga awm vek a ni. Leichung lang a luanral chuan thlai a puitling thei lo.

b) Lei chunglang timur hi lei hnuai lam lei timur aiin a dip a, heng timur inkarah hian hnawmhnawk \awih lei\ha a awm a, boruak awmtheihna hmunruak a tam bawk a, chutak chu hnahro, thingro leh \awphnawk leh \awihthei awm apiang ti\awihtu hrik (microorganism) tam theihna a ni. Lei chunglang a bo chuan chung hrik \angkaiho tan hmun khuarna \ha a awm tam thei lo.

c) Lei chunglang timur inkarah hmunawl a tam vangin ruah lo surin hmun awlahte chuan hnawng tamtak a chambang a thlai leh hrik \angkaite chuan a ngeih bik a ni.

Thing leh mau-ten zung, leia an kaihte hian lei a tithawl a, ruah a surin thing zung hrul chu tuiin zawhin, lei chhungril zawkah hnawng a insemdarh \hin. Hnawng chu a chunglam thing leh mau-ten an \hat phah \hin. Hnawng chu leia a luh tama, luangchhuak tham a lo nih chuan chhuahna remchang laiah lo chhuakin tui hnar a siam \hin. Thing leh mau vah chereu a nih hian leichhunga tui lut awm mumal lo vin tuihawkah a luangral mai mai a, sihte, luituite a lo kang tial tial \hin a ni.

Chuvangin tuklawrlo neihina ram a tihchhiatzia leh a chhunga chengte tan a nghawng \ha lotak a neih vang hian hnam fing leh changkang zingah tuklawrlo neih ching hi an awm ngai lo. Mizote tuklawrlo neih \an hun hi sawitheih ni lo mahse |iau thlang an awm hma a\anga lo ching tawh an ni ang. Hun reife \iau thlanga an awm hnuah vai(sap) an lo liana Kristianna pawh a lo lut nghal a. Chanchin \ha lo luh kum za-na pawh kum 16 kal taah khan kan lawm daih tawh a ni. Tunah chuan Mizote hian kawng tinrengah hma kan sawn ta hle. 100 zela 100 deuh thaw Kristian kan ni a, ziak leh chhiar thiam lamah India ram state-a sangberte zinga mi kan ni. Sawrkar hnain a daih loh vangin mi thiam tak tak chuang rem rum khawpin lehkhate pawh kan zir sang a ni. A rethei kan retheih laiin, kan hausaten car duh duh lei thei khawpin an neinung a, a mimir silhfen khai leh khawsak dante pawh sang tawh tak a ni. Inkalpawhna kawngte a \hain, leipang lehlama kal hun chhung pawh darkar biin kan sawi ve ta. Kawng engkimah hma kan sawn tak meuh a ni.

Hei a nih mek lai hian ka thawhhma neihdan - tuklawrlo neia kumtin buhbal tharchhuak tura ka inruat tlat hi maktak a ni. Kan pipute lungbul thingbul biak hun laia tuklawrlo neih \hin dana thlawhhma lak kan la tum tlat mai hi Kristian ziak leh chhiar thiam awmkhawmna leh kawngtin renga chinchang intihre tawh tan chuan thil inhmeh lotak a ni. Sap hun lai a\anga vawiinni thlengin tuklawrlo neih tihtawp nan ruahmanna hrang rang sawrkarin a duangchhuak \hin. CHung scheme hrang lian leh hnaivaite chu Garden Colony te, NLUP te. Jhum Control te leh MIP te chu a langsar zual an ni awm e. Heng bak ruahmanna tesep hrang hrang Agriculture, Horticulture, Animal Husbandry & Veterinary, Fisheries leh Rural Development Department hnuaiah te a awm bawk. Tuklawrlo neih \hat lohzia leh ram tan a pawizia te chu Deparment bakah media hrang hrang hmangin an sawi chamchi a, ram kangin nghawng \ha lo a neih nasatzia te pawh sawi a ni \hin. Theihuan leh sumchang thlai huan neia eizawn te, kan ram zawl leh awihtlan neih chhun a\anga lo nghet din theih dan kawngte inkawhhmuh a ni \hin.

Mi state leh ram dangte pawhin tuklawrlo neih chu an lo ching tawh \hin. Mahse longhet nei dan an zawng a, lui tui lak ve theihnaah tui lain, luitui lak theih lohnaah vanruahtui ringin terrace zawlah thlai hmun an siam a, buhbal tharna thlawhhma nghetah an hmang \hin. Nagaland, Sikkim leh Arunachal Pradesh state ram \henkhatte leh Philippine ramte chu enturna an ni thei awm e. Alu tharna hmunpui Khasi ramte pawh kumtin lo an hal \hin kan hre awm lo ve. Thing leh mau, nungcha leh lui tuite tichhe kher lo va thawhhma nei hnam kan nih a hun tawh hle a ni. Sihphir pa tamtak chuan tuklawrlo bansanin sumchang thlai chinna atana leichunglang hang \ha hmang \angkai si a terrace laih an thiam a, an fakawmin an entawn tlak hle a ni.

Sawi tawh angin tuklawr lo neih kan bansan theihna turin Central state sawrkarin ruahmanna hrang hrang hmangin sum namen lo a tam a sengral tawh a, tuna sawrkar dinglai pawh hian NLUP hmangin lo nghet kan siam theihna turin hma a la mek a ni. Chuvangin sum heti zozai lo kumhlun dinna atan hman tawh a nih vang leh tuklawrlo \hat lohzia kawng hrang hranga mipui zirtir an ni chung pawha tuklawrlo neih loneituten kan tawp duh si loh chuan tuklawrlo bansanna atana sum petu Central sawrkr zah vangte leh a nghawngchhiatte tihtawp nan Lohal hi sawrkarin khap mah se thilmak a ni lo ang.

 


Ka lawm e

- Chhuanliana bvt

Dt. 9.3.2010 :     ‘Ka lawm e’ ‘Ka lawm hle’ ‘Ka lawm em em e’ tih hi \awng tluangtlam pangngaiah chuan lam dan indawta sawina a ni mai awm a ni. Kan \awng hi a thlukin awmzia a neih nasat em avang erawh chuan ‘Ka lawm hle’ tih hi ‘ka lawm e’ tih aia hniam zawk(lawmawm lo zawk) a hman theih a ni/ Kan intih upna leh inti thufunna, Biak in leh ‘Pu Chairman’ tihna hmunah te hian kan inkawma titi phungleng kan sawina hmun aiin kan \awng dik lo tam zawk mahin ka hre \hin.

Han ngaihtuah mah teh, tuin emaw thil hlutak pe che sela "I hnenah lawmthu ka hrilh a che" emaw ".......ka sawi e’ i ti ang nge "Ka lawm e" emaw "Ka lawm tak tak a ni" emaw i tih ang? Hrilh a che/sawi e’ hi chu i tih loh zawk hmel a ni. Chuvangin Pathian hnena "I hnenah lawmthu ka hrilh a che/kan sawi e" kan tih hian \awng dik loin ka bia tihna a nih mah mah chu. Zahna \awngkam pawh a ni chuang si lo. Kan \awngkam pangngai(direct speech) hi hman mai awm niin ka hria.

Sawi takah chuan ka ngaimawh ve em em reng mai chu ‘Vawiin’ tih pawha ‘Ni’ belhleh kher hi a ni. Ka rin danin Pastor/Kohhran Upa, zaa 70 aia tam mah hian ‘Ni’ an telh a ni. An mahni hi thu min fah tam/zingber-te an nih avang hian \awng dik an hman hi HNAM RO din an ni tih an inhriat a \ha. Hei bakah hian "Thu tihrik" leh "Thu chhakchhuah" hmang, kohhran rawngbawltu an \hahnemleh ta riau mai! ‘Tih rik’ hi chu mahnia ti ve thei lo, tihsak ngai chi hi a ang zawk. ‘Chhakchhuah’ hi chu duh tawh loh/ten sawina a ni ber ang. Loadikei kohhrante hnena a sawi ang chiah khan hman tur ni awm tak a ni.

"I lo..........ila" tih pawh hi ngaimawh awm thamtak a ni ta mai. "I lo" tia kan \an chuan "ang u/ang" tia khar tur a ni. "Lo" tia kan \an chuan "ila" tia khar tur a ni thung. A fawng lam chang \hahnem takib an hmang dik lo tih hriain sim se a \ha ngawt ang.



Mizo Hnam Lal-te Kha

- S.M.Vana 85 yrs, Mizo Ex. Chief

Dt. 8.3.2010 :   Mizoram a lo din \an a\angin Zoramah hian Hnam inhumhalhna, inenkawlna, inhmangaihna, Rethei bikte \anpuina, mi sual bik leh thatchhia, hna thawk peih loa awm mai maite tan zahthlak taka inzilh harhna te, mi taima, huaisen, khawtlang tana tlawmngaia, mi dang tana hnathawk \hate chu LAL roreltu leh, mipuiten nasa takin an chawimawi \hin. Mipuite tana LAL leh upa roreltute chuan, mipuite tan lungrual leh hlim tlang taka awm khawm theih nan taima takin ro an rel \hin.

Tunlai hun thar, Democracy hunah hian, Mizo hnam mipui dinhmun leh rilru kalphung hi kan Mizo hnam nun danah hmangaihna leh in\anpui tawnna tak tak a lo chuai mek zel hi, siam\hat a \ul hle ta mai.

Mizo LAL-te chu An Ram An Lalna, An rorel thuneihna paihsak, chhuhsak an nia, LAL-te chuan, Hmasang a\angin An Ram chhuhsakna avanga, khawvel sawrkar Dan angin, Compensation an Claim an dil mek a nia. Mizo LAL roreltu tak takte chu an lo upa, putar, boral zo \ep ta a, mi tlemte LAL-Hlui ala dam an awm a. An fapa rokhawm thei diktakten sawrkarah an bei zel a ni. Tarik 17 March 2010 Asemply Rorelna an nei dawna Mizo Lal Council Pawl rorelna an nei dawna LAL Huite chuan in\anpui tawn nan Society sawrkar Dan, Society Dan angin an din bawk. Mizoram lo dintute, lo humhalhtute, \hangtharten Zoram bik kan neih theih chhan LAL-ten Ram an lo din a, an lo humhaha tunlai mipuite Democracy dana awm khawmte pawh hian kan Zoram Ramri, Ram chin, diktak chu nasa zawka humhalhin Ram leilung chhungril hausakna inphumte pawh hi Mizo fa mi thiam an lo tam deuh deuh a Ram neitute thuhneihna leh Mizo hna din ngheh nan mipuite hi kan fimkhur leh kan mutthluk loh a hun lehzual mek a ni Mizo hnam LAL Suakpuilal te, Lalburha te-ho kha lo tholeh ta se Zoram Ramri-ah hian an lungawi angem?

Mipui chhantu Vanapa, Taitesena-teho kha lo tholeh ta se kan Democracy kalphunghi engtin ngai ang maw.. Mizo thinlung hi a-da-zat an tih angin Hnam rilru tak tak neia \hang lo thar zel Ram leilung hi Zofa-ten chimral loa Zalen taka neitu nihna nen a Humhalh hi kan mutthluksan mek a ni lo maw.

Hmanlai Mizo Lal aiawhin Democracy Roreltu, State sawrkar, Minister, MLA-te, hian mipui aiawhin Hnam humhalh hna, Ram leilung humhalh hna hna chelh ta sia Ram mipui zingah Ram leh Hnam Damna, himna tur vei miten muthlu lo vin Roreltute dinchhuaha beih thar a hun ta hle.


 

 


March 5, 1966 kha Zoram day(Zoram ni) nge zoram tahna ni?

 

- B.Sanghnuna IAS(Rtd)

Dt. 4.3.2010 :   March ni 5, 2008-ah khan Chief Minister Pu Zoramthangahoin ZORAM DAY Aizawlah hman a ni a. Pu Zoramthanga Chief Minister chuan "1966 buai kha MNF cho chhuah ni lo vin, India sawrkar cho chhuah a ni," tiin thu a sawi a. A enga pawh chu lo ni ta se, 5.3.1966 champha ZORAM DAY anga lo hman hi a dik thei dawn em ni? Aizawl mipui \ap leh ruma kan awm ni, thlabar leh hlau em ema kan awmna ni kha a ni e. |hangtharte hian an hre lo a ni ang. Keia ngaih dan chuan India siapite kha kan cho chhuah ni zawkah ka ngai a ni. Khawvel Indopui II-na 1939-45-ah khan, British sawrkar leh a \anrualpuite kha tlawm mai thei dinhmuna an din tak avangin 1945-ah US-in Hirosima leh Nakasaky khuaah Atom bomb a thlak ta mai a! Japan tan chhiatna rapthlak lutuk a thleng ta a! Tun thlengin an la tuar ta zel a ni! Mitthi leh hliam leh piansual phah nuai eng emaw zat an awm a. Tun thlengin an la tuar ta zel a ni! Chutiang avang chuan indona chhunzawm zel thei an ni ta lo va, \ap zawih zawih chungin tlawm ta tih an puang ta a ni! Chutia Japan leh German an tlawm tak avang chuan khawvelah remna leh muanna a lo awm thei ta a ni! Chutiang chu a nih avangin chumi ni champha chu "World Peace Day" (Khawvel muanna Ni) tih a ni ta a ni. Kan ZORAM DAY nen hian a danglam daih a ni!

5.3.1966-a Aizawla thil thleng kha kan theihngilh ta em ni? February 28,1966 zanah MNF-in Independence an puang tawp mai a! Mizoram chhunga sipai Post awmte chu an kap ta chiam mai a! Aizawla Assam Riffle-ho meuh pawh an dangbet tlat tawh a, ei tur sawi loh tui in tur takngial pawh an nei tawh lo va! An mangang lutuk chuan SOS thawn chhuakin, sawrkar chhanchhuahna an ngen ta a ni! Tichuan India Parliament pawh an buai em em ta a! Sipai rual an thawn dawnin kalkawng a la \ha si lo va, kawngah kar khat emaw lai an thang dawn si a! Airforce an ruai ta a ni. 5.3.1966 zing dar 5 velah Jet Fighter pakhat chu Silchar a\angin a lo thlawk a, Aizawl khawpui a duh lai lai, Mihring an awm leh awm loh pawh pawisakna nei miah lo vin a pawng kah ta mai a! In tamtak a alh sen puat puat a, Mizoram khawpui chu a kang hluah hluah ta a! Mahni khua leh tuite, pawisawi lo lehnghal, kap ta chiam sawrkar sawi tur a vang hle ang! Aizawl mipuite chu insaseng leh tlanchhe thei apiang chu ramhnuaiahte an biru a. |henkhat chu \henawm khaw hnai deuhahte an tlan hman a! A tuk 6.3.1966(Inrinni)-ah zing dar 7 velah Jet Fighter 4-in, Aizawl khaw chhung an duhlai lai an kapleh ta chiam a! Khatla dawr phei chu, Concrete building pahnih khat bak chu a kang fai vek a ni! A tuk 7.3.1966(Pathian ni) zing dar 7 velah Jet Fighter paliin Aizawl khawpui an duhlai lai an kapleh chiam a! An haw chiah tihah thlawhna chidang paliin Aizawl khawpui an duhlai lai an kapleh a! Chumi hnu chuan Jet Fighter chi dang 4 bawkin Aizawl khawpui chu an duhlai lai an rawn kapleh ta a ni!

Chutiang chu thil awm dan a nih avangin 5.3.1966 Aizawl khawpui chhiatna ni, \ap leh ruma awmna ni a ni! Chu chhiatna leh \ahna ni champha MIZORAM DAY anga lo lawm hi a zahthlak a ni dawn lawm ni? He thu hi 2008 khan chanchinbu-ah ka ziak tawh a. MZP-te pawh hian ngaihtuahnawnleh se a \ha ang!

 


 

"Made in Delhi" diktak chu tu zawk nge?

-H.Ramdinthara, Journalist

Dt. 3.3.2010 :    MNF President leh Chief Minister hlui nibawk Pu Zoramthanga chuan CM Hawla kaihhruai Congress Party leh a sawrkar chu nasataka deusawhin Mizoram hmasawnna tur a tana a taka an thawh ve mai lohna chhan chu "Mikhual party, ram dang party an ni a, Made in Mizoram an ni ve lo a, Made in Delhi, Made in Phailam an ni a, a neitu party an ni lo," a ti a. Mizo Nationalism nei ve lo leh Mizo hnam thinlung nei tura beisei chi an nih loh thu sawiin, An pian leh murna-in a zir lo va, mikhual lakah beisei a sang lo. Engkimah "ka pi, ka pu" tih ngai vek an ni. Delhi-a hritlan chuan hetah an hahchhiau thuai \hin; Mizoram tan beisei san chi an ni lo," tiin a sawi a."Zawngin a Ngumkhak a hmu lo va, a \hiante Ngumkhak a nuihzat.." tih zawng zawng hi a mah zawk reuh hian a nei mai lo maw tih Pu R.Zamawia lehkhabu ziak "ZOFATE ZIN KAWNGAH(zalenna mei a mit tur a ni lo) tih a \ang hian i lo thlir dawn teh ang.

He lehkhabuah hian Pu Lalmalsawma Colney chu January 25,1979-ah MNF ramhnuai sawrkar President a tan vote 156 hmuin thlan tlin a nih thu leh ni 29/1/79-ah Capital Biak In (Dinthartlang)-ah Vice President thar vote 115 hmutu Rualchhina nen rinawmna thutiam an la a. President a tana Malsawma Colney thlantlin a ni tih an hriat veleh Laldenga leh India Intelligence-a thawk \henkhatte chu an buai ru ta hle a. Culcutta convention a \ang khan Colney-a ngaihdan leh a rilru sukthlek dante chu chiangtakin an hre tawh a. A ni’n President dinhmun a chelh miau si chuan, an thil tum ang tihlawhtling turin an tan a hnawksak hle dawnin an hria nia hriat a ni. Chuvangin fing thiamtakin hma an la a.

Mizoram zalenna suala humhim tumin Colney-a kaihhruai sawrkar chuan \an a la dawn chauh a. Mahse, a chhu chhe tur leh hnehchhuh turin Laldenga ban seitak chu India ram khawpui ber, New Delhi a \angin rawn pharchhuah a ni a."A rawng den ngam pahnih", Zoramthanga leh Tawnluia te a rawn tirchhuak ta a ni. Heta an thil tih hi Laldenga’n Home Minister Charan Singh-a hnenah Nov.14,1977-a a lehkhathawnah ziak ngeia a lo intiam tawh angin, India Sawrkar nena an inremna tur kawng daltu a piangte chu "THENFAI" (remove every obstacle in its path) a tum thu bawhzuina nia ngaih a ni.Chu bakah, a duh ang leh a lungawina tawk inremnaa lungawi ve lo, ralthuam nena Zalenna sual zui zel duhtu an lo awmpalh a nih pawhin, chung mite chu "Hneh taka hrawm zui zel" a tum thu pawh a tiam tel bawk a nih kha.

Hetiang tak hi a tum dan leh duhdan nia a lan avangin, chu’ngte hlawhtling tur chuan "tui nu leh tui fim" a iai chuang lo niin a lang. Chuvangin a mi tirhchhuahte chetdan leh thil tihdan turah pawh, amah finchhuahtu leh ruahmanpuitu, India sawrkar mi thiamte an tel ngei hi tlang rindan ningeiin a lang.

Ramhnuai sawrkar hmunpui an va thlen a\ang reng pawhin Zoramthanga-te thiandun chuan finrawl chhuahin hma an la nghal char char a. An lama tang tura an thuhneh theih zawngte chu thiamtakin an vehthlem zel a. President \anglai Malsawma Colney, thu veivir leh puanhnuai \it \et nei ve ngai lo; a duh leh duh loh, \ha tih leh tih loh zawngte pawh tlangtaka sawi mai \hin phei chu an Chhimbudawi chiang hle. Tawnluia phei chu President Secretary-ah hial dah a ni a. Colney-a sawrkar thu haw lam leh kal lam engkim hrephain a awm a ni. A tawi zawnga sawiin, India sawrkar huamchhung ata, a ruk thei ang bera lo putchhuakin, Mizoram leh Zofate Zalenna a tana beia, humhim tuma lo tlanchhuak niin an inchhal a. Nimahsela, an thil tum ruk leh buaipui ber chu: India sawrkar hnuaia, pasaltha rammute hruailut turin, Laldenga, MNF Party leh Ramhnuai Sawrkar President-a hlankai leh a ni.

President Malsawma Colney leh mi dangten rin an kai hnu chuan Zoramthanga leh a pawlte chu zankhat thil thuah an che ta thut a. Ni 11/3/79 zan laiah an unaute chu lungmuangtaka an muthilh laiin an ralthuam zawng zawng an hlihsak vek a, sawrkarna chu an hnehchhuh ta a ni. Man zingah hian President Malsawma Colney bakah hruaitu lawk tak tak dang 8 an tel a. Hemi \uma thil thleng hi a pawi em em a,Zalenna hi Zofate pianpui leh chanvo diktak Pathian min pek a ni a. Chumi chang tur leh humhim tur chuan Zalenna kan sual a. Min daltu leh kan duhthlan ni lo va min awpbet luitute kan hneh leh hneh loh chu thudang ni se; mahni leido-te laka tlawm a, an thuhnuaia tlukluh duhna avanga, a tlawm ve lote rapbet zawnga hmalkna leh an chunga kutthlak ngat phei chu thil sual lian tham leh tenawm ber pawl a tling a. Mahni duhdan mi dangte chunga barhluih tuma, mi dangte zalenna inrahbehsakna a ni. Mahni ram leh Hnam tana beitu, mahni hnampuite, mahni hmelmate kuta hlantu tluka "Ram leh Hnam Hmelma" a awm theih tawh chuang ngai loh. Chutiang mite dinhmun leh nihna dik tak chu, mahni Ram leh Hnam bakah, mahni \hian leh unaute phatsantu nihna a ni.

Mahni hmasial hauh lo mihring chu an vang hle ang a; mahse mahni hmasialna hian chin tawk a nei tal tur a ni.Chintawk nei lo leka mahni hmasialna chuan, mi dangte tawrhna leh thihna hial pawh a thlen \hin. Eng pawh nise la "A tirtu chung a pik e" tih a nih avangin, ngaihdam tlak vek an ni; hre reng chunga tisual an nih loh hmel si a.

Malsawm Colney-a leh a ruala mante chu Mizoramah bawk haw tura nawrchhuah leh an ni a. A sawrkarna chuan thla 3 hmel a hmu na-in, a ni a chhiar chuan ni 45 vel chauh a ni a, ni 17/3/79(Inrinni)-ah Capital chhuahsanin Sunsawng khua an lut ta a ni.Chutia an kalta chu Bangladesh ramri an thlen hma deuhin Hnam sipai hotu \henkhatten kawnglakah lo changin "Pu Zoramthanga leh Pu Tawnluia te thusawi kan ngaihthlakin, Mizoram zalenna hi kan sual zel dawn lo tih a hriat a. Chuvangin haw lo mai la; i hovin Zalenna i sual zel ang u. Min ho leh mai rawh. "T" Bn. nen thil engkim kan sawifel vek tawh a. Zaninah Capital Hqrs. kan hup barh mai ang" tiin an lo ngen a.

Mahse, Colney-a chuan, "In duh phawt chuan capital chu harsa lo takin in la thei ngei ang tih ka ring. Mahse keimahni zingah thisen chhuahna te pawh thil awm palh thei a ni a. Zoramthanga leh Tawnluia te pawh zuah an ni lo mai thei a. Chutiang chu thil \ha a ni si lo. Chuvangin, in hotu a piangte hnuaiah Pathian leh kan Ram tan rinawm takin lo awm phawt mai rawh u. Kei zawng tihian ka lo va "thi" rih phawt mai ang a; Zofate hian zalenna hi kan la sual zel a nih phawt chuan, chutah chuan kan la inhmuh-khawm leh ngei ka beisei," tiin mittui nen an inthlah ta a ni.

Inthlahna hun hmanga an inkhawm lai chuan, anmahni um tura tirh, Sgt. Suakchhunga leh a hote, Hnam Sipai section khatin an rawn nang a. An hotupa ber chuan "Ka pu, hei kan hotuten nangmahni um turin min rawn tir a."Hetianga an awm hi heng lai vel mipuiin an lainatin an ngaisang si a. Chu chu keini tan a zahthlak bawk si a. Chuvangin a rang thei ang berin va umchhuak rawh u. Thuawih lo va an awm chuan ramri-ah dah\ha mai ang che u," tiin thupek pawh kan rawn keng a. Hei han chhiar ve mah teh," tiin an lehkha ken chu a chhiar tira. Chu lehkha-ah chuan Tawnluia hming "sign" a chuang.

Sgt. Suakchhunga vek chuan, "Kawngtluanin kan rawn ngaihtuah a; inchunga kutthlak chu kan thei ngang si lo va. Chuvangin, muangchang lovin kal zel mai ula; kan hmu lo che u ni mai rawh se. Kan hmu che u a ni tih hi min tirtuten an hriat hlauh phei chuan kan tan pawh a pawi hle dawn a ni," a ti a. Tichuan "THI RIH" turin Aizawl khawpui an lut ta a ni.

Heng kan sawi tak zawng zawngte hi Pu R.Zamawia lehkhabu phek 916-na a \anga phek 921-na chhungah hian chiangtakin tarlan a ni a.Pu Zoramthang’n Cong. party te, "Made in Delhi, Made in Phailam" tih leh "Mikhual party" ti a a sawi fo hi heta \ang hian a chiang khawpin a lang. Pu Laldenga dam lai leh Bangladesh-a an awmlai daih tawh a \ang khan MNF hi "MADE IN DELHI" chu an lo nisa reng tawh a ni tih leh Mizo nationalism leh Mizo hnam thinlung an lo put tak tak lohzia chu heta \ang hian a lo lang chiang ving veng khawp mai.!!

A thuhrimah India ramah hian National Party leh Regional (State) party \hahnemtak an awm a. An zavai hian India Constitution hnuaia mi vek an ni a. State-ah Regional party an sawrkarin Centre-ah thawhpui tur/zawmpui tur an zawng leh tho a. MNF pawhin an sawrkar lai khan BJP leh NDA an thawhpui mai a ni. A nihna diktakah chuan Regional party-te hi Delhi lamah chuan an mikhual \hin zawk a. Kum 10 MNF an sawrkar tawh leh kum 20 ramhnuaia an awm chhung khan party dang sawrkarte aia neitu an nih bikna hmuh tur a awm chuang lo. Tunah phei chuan Centre-ah Cong. hruai UPA sawrkar a din a vangin CM Hawla hruai sawrkar hi a mikhual lo tak zet zawk a ni tih hi i hria ang u.

 

 


 

INDIA THLAWHNA KHAN AIZAWL KHAWPUI  A THIANFAI A NI ZAWK E

- Zaitinrema Chawngte

Dt. 2.3.2010 :   Vanglaini Chanchinbu ka lo chhiarah khan MZP-te chuan Zoram Ni an hmang dawn a ni awm a, Zoram mipuite chuan Zoram mipuite chuan eng ang takin ngai ang maw, an hmandan tur an sawiah khan India Jet Fighter-in Mizo mipuite min kah mang vek pawh pawi ti lo a, Aizawl khawpui an rawn kah avanga sunna ni hmang tur anga an insawi kha an hriat chian loh vangah kei chuan ka ngai, \hangthar hre pha lo rilruah hian thudik lo hi kan tuh ang tih a hlauhawm khawp mai, thu dik an hriatchhuah hunah min la demleh dawn sia.

Tun hma khan MNF hotute khan March Ni 1 hi Independent Ni-ah an hmang \hin a, Zorama an lo kirleh hnuah chuan lungawi takin chu Independent day chu an titawp lehta a nih kha, Independent day dent leh lo tih vel mai mai hi Mizo hnam zawng zawng tan a zahthlak a ni. Day(Ni) kan hman reng reng chu lungchhiat Ni emaw lawmna Ni emawa hlamzuihleh mai mai tur a ni lo YMA Day leh Chapchar Kut te ang bawk hian.

Hmanni Mizo Aw Editorial-ah khan thu dik zawk tlangpui chu a rawn ziak tawh nain, kha thu kha chhunzawma rawn tuihnih \ul tlatin ka hria a, ka rawn ziak ve a ni e.

1966 kuma Mizoram buai kha tuna kum 50 la tling lote hi chuan an hre lo hrim hrima huaitakin thu an sawi tur a ni lo. Kei chu ka han ti teh ang, kha tih lai khan kum 33 ka ni tawh a, Aizawl India thlawhna-in a rawn beih lai ka hmuh bakah mi thi ruang phumnaah ka tel bawk a, ka hriat leh ka hmuh ka rawn ziak hi thu diktak a ni e. Assam Rifles leh MNF-te inkah hma hian Aizawl chu a buai hle tawh a, MNf-ten Tresury leh Office hrang hrang an suam a, an mi rinhlelh Mizo Union Party Worker-te leh Police engemawzat an kut tuar an awm tawh.

MNF leh Assam Rifles inkah \an Ni hi 3/3/1966 a ni a, Aizawl thlawhnain a rawn beih Ni hi 5/3/1966 a ni, Thlawhnain Aizawl a rawn beih ni hi chuan Aizawl mipui nawlpuite chuan khawpui an chhuahsan vek tawh a, an ran leh bungraw \ha pawhin  tumah a chelh ding thei tawh lo, mi hausa deuhten phai lam khawpui hrang hrang an pan a, mi tamber chuan thingtlang lama an chhungte an pan a, chul thlam leh lui dung lam pante pawh an awm bawk.

Chutih laia Aizawl khawpui luahtute chu dam lohna avang leh retheih lutuk avanga chhuak ve thei lo mi tlemte chauh an ni, chhuak ve thiang lo Police tlema zawng an awm bawk, chutih laia thiang lo Police tlema zawng an awm bawk, chutih laia Aizawl khawpui chu a reh vung vung mai a khawhar thlaktak a ni, thlawhnain Aizawl a rawn beihtakah chuan MNF-te pawh chuan khawpui chu an chhuahsan ve ta a, thlawhna khan Aizawl khawpui kha rawn thianfai lo se la a chhunga awm chhuak thei ve lote kha kan va rethei rei dawn tak em ka ti a ni, thlawhnain Aizawl a rawn thenfai hnuah erawh chuan mipui tlanchhuak ta-te pawh khan khawpui kan lutleh thei ta a nih kha, chu vang chuan chhanhimtu Fighter a ni zawk e. Kha thlawhna khan Zoram mipuite hi min tihchimit vek tum ni ta ang se la thingtlang khua zawng zawng hi a kap alh vek tur a ni, India Air Force-te khan an sipaite inring lo MNF-ten an beihna hmun hrang hrang Lunglei leh Bunghmun-te kha a fang kual a ni zawk e.

Aizawl thlawhnain a kahnaah khan mi engzat chiah nge thi tih hriat a har hle, ruang phum a\ang khan mi 20 chu an tling lo niin ka hria, chungte pawh chu mi dang bungrua ruk tuma khawpui chhuahsan ve lote an ni, an thihna hmuna an dawn bungrua ruk nena lo hmu rengte pawh an awm nual a ni.

Tin buai hma khan MNF hotute khan an hote hnenah India sipaite nen kan inkap a nih chuan China thlawhnain min rawn pui dawn tiin an lo zirtir a, \henkhatten India Fighter lo kal an hmuh khan kan lam ta a ni e tiin an nel suala vanduai phahte pawh an awm nual a ni, hetiang ang hi chanchin tlangpui chu a ni a, rawtna ka han siam ve teh an, Rambua hriatrengna Ni kan hmang dawn a nih chuan hetiang ang hian hmang ta i lla Zoram mipuite rilru a dam zawk ngeiin ka ring.

1) Bumna avanga Independent a tak taka suala mahni nunna pawh ni lo a Martar diktak te hriatrengna ni a tan.

2) Rambuai chhunga India sipaite leh MNF-ten mi \ha pawisawi lo nunna sang tamtak an laksakte kha sunna Ni a tan.

3) Remna leh Muanna a thlenna tura an Lal\huthleng hlutak kalsantute chawimawina Ni a tan, tih hi ka rawt a ni e.

A tawp berah chuan Rambuai laia kan chetdan zawng zawng kha Politic khelhna a tan chuan tlak a awm lo ve, ram leh hnam tan ni lo a, mahnin a rah sengleh mai tura Independent kum 20 chauh kan khel kha hnam mualphona mai a ni e.

Kum 20 chhung Zoram a \ap e tih lehkhabu kha chhiar la, India sipai leh MNF-te hnathawh dan leh Mizo mipuite hrehawmzia i hre thei ang.

 

 

 


 


Eiru lai thlalak ai chuan CM-te nupa lamdun thlalak chu a mawi zawk

- V.Z.Kaia

Dt. 1.3.2010 :     Mautam vanga pawl ding, ralthuam chelek chingte \anpuina vanga kum 10 sawrkar,
Zan Arsi eng hnuaia R.S.S. pachal hmaa rinawmna thutiama bultantu MNF sawrkar chu Mizo mipui za zela 80 te'n vote hmanga an hnawl avangin an lalna chu a tawp ta a. Mihlimho phei chuan, "CM Bangla an chhuahsan duh dan a\ang reng hian Ami-te chunga rorel leh turin Pathianin a kokir tawh lovang," an ti hial a ni.

Tichuan, Pu Lal Thanhawla, Supreme Court thleng thlenga hek a - chhui a, man a, Jail a tan tir tuma kum 10 chhung zet eiru a puha an veh \hin chu mipuiten an lal ni turin an ko chhuakleh ta a. Pu Hawla, ram hruaitu ni tura a lo lan hian mipuite tana thawvenna tur thil a thleng \hin tih chu a takin mipuiten an hmuleh ta.

Pu Hawla, ram hruai tura a lo lan hma, kum 1984 hma lama mipui vantlang nun hrehawmzia kha rambuai hre pha chin chuan in la hria ang. Special Force leh Curfew duty C.R.P. hlauin mipui an kimki a, Check gate-a inman mai hlauh vangin thil \ulah pawh kan zinchhuak ngam lo a, Kohhran mite tan zan inkhawm an phal lo a, chuvang chuan Kohhran nun a ro ngawih ngawih a, mitthi lumen a theih loh a, tlangvalte'n nula an rim ngam lo a. Khatiang taka khawtlang nun chep leh ral\itna kha kan ramah a awm ngai lo.

Kum 1984 , May 4-a Pu Lal Thanhawla sawrkar a pian tuk a\ang khan Special Force zawng zawng kha an awmna chin hriat lohin an bo nghal vek a, Mizoram chhunga checkgate zawng zawng a tawp nghal vek a, khualzinte an zalen nghal a, Zan Curfew a tawp nghal a.

Chuvang chuan Kohhranho zan inkhawm nei tawh ngai lo te'n zan inkhawm an neileh ta a, Kohhran nunah harh tharna a lo thleng a, khawhar inah nula tlangval an lengleh thei a, tlangvalin nula a rim ngamleh ta a. Sumdawng dawrkai, a hmaa tlai dar 3 a rik dek dek a a biling a balanga dawr khar a tlanhaw dawr dawr \hinte pawhin muang changin - an peih chen chen dawr an hawngleh thei ta a nih kha.

Chu mai a ni lo, ramhnuai mite, an mita hmarcha dip phula hreipui a chek tura thupek leh R.T.B. thupek lekkawh tawnna kara mipui ra\titna a tawp nghal a, leilung piantirh a\anga tuma la tih ngai loh, mipuite laka vote khat pawh hmu ve lo-te lalna atan Pu Hawla chuan a sawrkar namthlu-in lalthutthleng a kian a, hei hi A.I.C.C. hotu, Pu Rajiv-a family friend, Pu Mani Shankar Ayer, ring lo mi kan tih \hin pawhin, Pu Mahatma Gandhi leh Lal Isua nen Pu Hawla hi a tehkhin hial a nih kha.

Tunah Pu Hawla bawk a lo lalleh ta a, enge thlengleh ta? kan tih chuan a lal tuk a\ang khan - mipui harsatna ngaihtuah miah lo, mahni ham\hatna chauh umtu, sawrkar hnathawk leh pawl phuah chawpte'n sawrkar laka kar neia an nuar hut hut \hin kha a tawp nghal a, mi sual leh mi duham an chep nghal a, Dan anga rorel a nih tawh dawn avangin Dan loa thiltih chingte an kimki a, tuma um lohin Hel an tlan bo nghal a ni.

Enge thildang thlengleh? kan tih chuan, Pu Hawla a lal tuk a\ang bawk khan MNF sawrkarin, kum 10 chhunga sawrkar hnuaia hna awm, Contract leh Supply hna zawng zawnga MNF Party Fund an khawn, Tlangnuam Veng Kohhran upa hnena an pek \hin kha a tawp nghal a, Tender pawh a duh apiang chhan theih turin a chhuak nghal chuai chuai a nih kha.

Chu lo lehah chuan, MNF kum 10 an lal chhung khan CM Office leh CM Bangla chu chanchinbu mite tan khar tlat a ni. Pu Hawla a lal tuk a\ang khan CM Office leh CM Bangla chu chanchinbu mite tan hawn a ni nghal a, Press mite leng lutin thingpui an inho a, Press Conference pawh vawi tamtak chu CM Office-ah a nei tawh a ni.

Kum 10 kaltaah khan CM Bangla hi kumhlui thlah zana Halpuah hal rinnaber, halzit zit nasatna ber, rocket thlawh sanber berna ni ziah \hin erawh kha chu Pu Hawla'n a luah hnu a\ang hi chuan Halpuah hal miah lohna, Rocket leh halzit hal ve miah lohna CM Bangla-ah a chang ta thung a, TNT fahrah te pawh Carol-in an lut ngam ta.

Tunah chuan Mizoram Chief Minister Bangla, Mizorm Asset a ni tih hre lo, Pu Hawla te nupa Bangla bik emaw tia a chhunga thilawm zawng zawng, tukverh parda zarna chena a phiha phih thla a, suam hmang rual chetna ang maia chhe hnawk nuai nuai te kha senghawi fel a ni tawh a, CM Bangla nuam leh zahawm tak a nileh tawh e.

Kar hmasa khan MNF Party te'n, "Nuam tawl sawrkar bihchianna," tih lehkhabu chhuahin CM Bangla chei \hat nan an sum sen an sawisel a ni awm e. He thil hi an sawi dawn a nih chuan MNF-te hian hei hi hre hmasa se ka duh. CM Bangla chei \hatna sum senso hi a tam poh leh CM hluiin Bangla bungrua a lak leh a tihchhiat a tam, tih hi.

An lehkhabu kawmah hian Pu Hawla te nupa lamdun lai leh zaithiam hranghluiho tlara kan Home Minister thar zai lai thlalak an tilang a. Kei, ka duhdan tak phei chuan hetia thlalak bel sattliah ni lo hian a C.D. ngeiin local channel hrang hrangah hian MNF-te hian chhuah tir se. Kan CM te nupa inkawmngeihzia leh an lam thiamzia te, kan Home Minister-in mi a tih phur thiamzia te hi mi zawng zawngin hmu se, Eng kawngah mah, khawilai hmunah mah kan pute hi an zahpuiawm lo tih hi mipuiin hmu ve se, ka duh khawp mai.

Kan pu te sawichhiat an tum lutukna lamah MNF-ho hian an nalhna lai ber, an inkawmngeihna an inhmangaih a ni tih lan chhianna laiber, tuma thik phak rual loha an inthlakhlelhna tilang theitu thlalak an tar hlauh mai hi, inchawimawina ropui tak a ni. Congress Party-te hian Booklet siam ve ta se, kan pute nupa lam dun lai thlalak a kawma dah nachang an hre lo mai thei. Chuvang chuan MNF-te pawh hian thil \ha an ti ve zauh zauh tawh dawn a ni mai thei.

Tihleh si-ah chuan CM Pu Hawla-te nupa lamdun lai thlalak tar te chu eiru lai thla tar ngawt ai chuan a mawi zawk daih a lawm. Entirnan - mahni sum lakluh phu lo a, huan \ha leh thlam \ha te, Swimming Pool man tamtak thla pholan ngawt ai chuan a \ha a, PRISM-te'n High Court-a P.I.L. Case an file hnu a C.B.I. chhui hlauh vanga Thlam \hatak, hluihlawn anga lantir te leh huan hung tawhsa, \hiah a - a palban nen lama phurh bo nih lai thla te pawh lehkhabu kawma tar tlak a ni lo. V/C thlannaah mahni vote neihna venga Vote thlak duh loa vote neih miah lohna Booth-a khua leh tui \ha te vote thlak khalh lai thla te phei chu tarlan chi a ni lo a, tar tum chi pawh a ni lo.

A nih lohleh Police Modernisation sum hman dan A.C.B.-te'n an chhui vang ringawta Court-a Anticipatory Bail lo dil ve ngawttu, Home Minister hlui, Bail an pekna Court Order pawh tarlan tlak a ni lo. Chu ai chuan zaithiam hranghluiho zinga Home Minister thar, hlimtaka a zai lai thlalak leh pute nupa lamlai thlalak tarlan chu Congress Party leh an mahni thlangtute hmuh atan a \ha zawk hle a ni.

Coconut sawhkeha sawrkarna bul \an, tih hi MNF-te hian an ngai puithu viau anih chuan, zan thim hnu, Arsi eng hnuaia kawngpui dung hel a, R.S.S. pachal, chal hnawih rang ruk mai hmaa chhechham a sawrkar bul an \an kha eng angin nge an ngaih le?

Anih lohleh Inthlan vote thlak dawn \epa an mahni \anpuitu hel, M-16 Combat Arm leh Pistol-te nena an man, a hnu-ah Synod Kohhran ngei pawhin an han finfiah tak te nena sawrkar bul an \an te kha engtinnge an ngaih le?

A thu hrimin Project lungphum phum hi a hmun leh hun a zirin - Coconut sawhkeh \ulna hmun pawh a awm ang. Entirnan - Aizawl-ah te hi chuan Marble plate a mawi taka ziak - puan zar hliah a - a puanzar pawh hawn te a nih laiin thingtlangah chuan Brick phum tak tak te a \ul a, khaw hlaleh duehah te chuan Rangva them a ziak, chartin a kilh bet a phun te a ngai a. A hmuna chengte tihdan ang ang kha tihdan a ni, tih loh tur dan pawh a awm lo. Aizawl Treasury building bula Pu R.Venkatarahman-a'n Secretariat lungphum a phum pawh hi Brick rem, cement a zut a ni. Chutiang chu Coconut sawhkeh kher \ul tiho chuan mak an ti ve tho ang.

C.M. nau, Pu Lal Thanzara'n a fanu pasal neihna a kal turte tan thlawhtheihna a hire sak hi sawrkar pawisa senga hire chu nise, sawisel sela a dik. Mahse, anmahni mimal sum senga an hire a ni. An duh phawt chuan MNF pawhin an hire thei. A hire-tute hi 1986 hnulam daiha Aizawla piang. Aziawla seilian, Aizawla inhmun nei, kekawrte hakthlak tamtak nei, Puanthuah tel pawh zawngawm tiat aia lian nei an ni, tih hi mipuiin an hria.

An lehkhabu hi a kawm a nalh ang huin a chhung thu hian belhchian a dawl lo. Nuam tawl sawrkar nia an puhna Verna car Rs. 14 lakhs an tihte hi MNF nih vanga dawt sawi tur emaw tite ziak a nih hmel a, an thu ziak zawng zawng chhanna hi chu Dr. R. Lalthangliana'n Press Conference a neih laia a sawi, "Opposition tan chuan thu diktak hriat a har," a tih khan an lehkhabu chhung thuziak hi a chhang fiah vek a ni.

Tun hnu-ah chuan ziak fimkhur tawh rawh se.

Mizo Aw News hi  thulakna(Source) ziahlan loh chuan chhuahchhawn phal a ni lo.