Mizo Aw News hi thulakna(Source) ziahlan loh chuan chhuahchhawn phal a ni lo.
I computer-ah VNT Times Fonts intstall la tichuan tri(\) i hmu thei ang. |
|
Editorial:
KTP Khawmpui A Hlawk Em?
10.3.2010 : K ristian |halai Pawl (K|P) inkhawmpui vawi 53-na Mamit khawpuia neih chu palai an kal \ha hle a, \halai 13,700 chuang han hmuh chu a nuamin heng \halaiten an bawh lam lam chu Mizoram te tak te leh mihring pawh nuai 10 bawr vel chauh la awmnaah chuan a eng zawt zawt mai tur niawm tak a ni.
Inkhawmpui hi a hautak em avangin kumtina neih loh hi a \ha a ni tiin K|P chuan hetiang inkhawmpui lian hi kumkhat danah an nei ta a. Nakkumah chuan rorel inkhawm Bethlehem Veng Aizawl kohhran biak inah an nei ang a. Khawmpui lian chu kum 2012-ah Thenzawlah an nei thung dawn a ni.
K|P a ni emaw, YMA a ni emaw, hetia inkhawmpui lian Aizawl pawn lama an han neih hi chuan Aizawlah pawh mipuiin an lo tuar ve \hin a, city bus a tawt em em \hin. Mizoramah hian inkhawmpui hi a tam hle awm e. Kohhran hrang hrangin an lo nei a, kohhran lah hi a tam thawkhat hle. Zirlai pawl emaw, hnam behchhan pawl dang emaw, sawrkar hnathawk pawl emaw, NGO ten emaw inkhawmpui an lo nei veleh a. Inkhawmpui eng pawh mai hi a hautak viau vek a ni. Engtin emaw tala sawrkar hnik a ngai ziah leh nghal nen. Hengte avang hi a ni ang, politics pawl inkhawmpui phei chu tun hma angin nei hlei thei tawh lo a ni..
Thu leh hlaa han inpawlkhawm te, ram ngaih hla emaw, Pathian fakna hla emaw han sak tlante hi a nuamin a phur thlak a. Intihsawttawnna a ni a. K|P inkhawmpui a ni emaw YMA inkhawmpui a ni emaw, \halaite intawllenna ni satliah mai ni lovin, a tha zawnga hlawkpuina \halai tamtakten an nei \hin ni ngeiin a rinawm.
Mizoram leh Mizote siam\ha theitu chu \halaite an ni a, sawi tak angin \halai sing chuangin khawmpuinaa thu \ha leh thil \ha an hmuh leh hriatte chu anmahni khua \heuha an kirleh hunah hrilh darhin, anmahniin chung thil \hate chu an nunah han lantirin nunpui se Mizoram tan chhenfakawm tham a tling ang tih a rinawm takzet a ni.
Mamit K|P inkhawmpuia Synod Moderator thuchahte kha \halai zawng zawngten a takin han nunpui ta sela. Intodelh tur chuan engmah thawh hreh neih loh a ngai tihte hi \halaiten han nunpui mai se. Thiamna tak tak nei tura \an lak tih te, mahni thawhchhuah mila nun leh khawsak te hi a pawimawh hle a ni.
A bikin Kristian \halai ni sia that chhiat viau mai te, mahni hna, sawrkar hna a ni emaw, eizawnna dang hnaa zawmthawt viau mai chu a inhmeh lo hle ang. Kristian \halai ni si a, khawtlang leh ram leh hnam chu sawi loh chhungkuaah tal pawh \angkaina neih hauh loh chu a inhmeh lo hle ang. Kristian \halai ni si a, pawlawh taka nun te, zuk leh hmuam lama insum theih loh viau te, incheina leh nungchanga mi bak khuma lepler te, Kristian \halai ni si a, nu leh pa, aia upate zahna neih hauh loh te, chutiang zelin kristian \halai ni si a, rinawm loh viau te pawh a inhmeh lo hle ang.
Kristian \halaite chuan kawng engkimah entawntlak nih an tum tur a ni a. Kristian |halaite chu Kristian ni ve lo \halaite ai chuan \hatbikna an nei ngei ngei tur a ni ang. Hautak tak maiin kan inkhawmpui a, kan kalkhawm \euh \euh a. Thu \ha tak tak kan ngaithla a. Kan hlimin kan lam a, kan lawm a. Kan \indarh a, keimahni nunah emaw, kan khawtlangah emaw engtikawng zawng talin emaw nghawng a nei lo a nih chuan inkhawmpui chu a hlawhchham tihna a ni ang.
Hnam dang chungchanga rilru put hmangte pawh hi Kristian |halaite hiam siam\hat a hun ta hle. Work Camp tiin feh chhuakin ram thimahte biak in sa emaw \hil \angkai dang tiin an feh chhuak a ni thei. Mahse, Mizoramah hian hnam dangte hian anmahni aiin Mizo Kristian |halaite hi an \hat bikna an hmu ang em ? Mizo \halai zawng zawng hian Kristian an inti vek ngei awm si a. Mizorama hnam dangte hian Mizo \halai kristiante hi emaw hlekah an in leh lo, an bungrua, an nunna hial pawh suasam duh leh mai, Pathianni leh biak inah chuan anmahni chu hmangaih em em anga langin an hmu mai ang em? Kristian |halaite tan \an lakna tur a tam mai.
Sonia Gandhi Mihriat Hlawkna
9.3.2010 : S onia Gandhi hian Mizoram a tlawh zing ta fu mai. A lo berah pawh vawi 6 chu a tlawh tawh ngei a ni. Hetiang taka tlawh ngun hi state tenau Mizoram te ang chu an awm lo mai thei a ni. Hei hian a lantir chu Mizoram a ngaihsak hle tihna a ni thei ang a. Tin, Tualvungi koh thiam ang deuhin Mizorama kal tura ko thei an awm tihna a ni bawk ang.
Mizorama Sonia Gandhi lokal hmasak ber chu kum 1986 June ni 30-a India sawrkar leh MNF-ten inremna an ziak hnu lawkah khan a ni a, an chhungkuain an lo zin a nih kha. Mizoram dung leh vangah an kal a, Chief Minister Pu Lal Thanhawla’n a sawi angin ni sa leh ruahpui hnuaiah, motor kawng chhe tak takah tlanin khawtinah dingin, thingtlang mi rethei te tete an kawm a. An chhungkaw kim lai a ni a, a ngaihtuahlet chuan a lung pawh a leng ve ang. Mahse, kar kal ta inrinnia Rajiv Gandhi Stadium lungphum tura a lo kal a, lung a phum hnua thu a sawinaah khan Rajiv Gandhi hming chu a lam a, mahse, a pasal tih a sawi lang hauh lo a ni. Rajivji tiin a sawi a ni.
Kum 1987-a Rajiv Gandhi-an Mizoram state puitling a hawn khan Pi Sonia Gandhi pawh a lo tel ve leh a. Chumi hnu-ah inthlan dawn apiang deuh thawin Mizoram a tlawh \hin a. Tun \umah hian Sports Stadium lungphum phumin a lokal a. Parliament session lai te a ni a, an \ul hle a, chutichung chuan a pasal hming chawia Stadium a nih ai mahin sawmtute sawmna a ngai pawimawh vanga lokal niin a lang.
Rajiv Gandhi-an Mizoram leh Mizote a ngaihsak (care)zia "Ka hriatpui a ni" a ti hial a. Mizoram Congress sawrkarin hmasawnna leh mipuite tana \an a lakna (initiative) zawng zawngte chuan "Ka thlawpna an nei a ni" a ti bawk a. Hengte hi thusawi hriatrengtlak a ni. Pu Rajiv Gandhi khan Mizoram a duhsak hle a, remna ziak hnu lawka central Minister sawm dawn lai Aizawlah a huhoa a rawntir mai te kha New Delhi chu Aizawlah an sawn a ni ringawt alawm tih mai tur a nih kha.
Hetiang ni mah se inrinnia lehlanga Pi Sonia Gandhi Aizawl zin chuan Mizoram tan pek emaw thil puan emaw a nei lo a. Mi chinchang hriate chuan beisei tur pawh a ni lo reng a ni. Sawrkar laipuia ‘ruling party Congress’ President a ni a, sawrkar laipuia tel party-te thawhhona huang United Progressive Aliance (UPA) Chairperson a ni a. Congress Parliamentary Party-ah Chairperson a ni a. Sawrkarah chuan nihna a nei lo a, Member of Parliament (MP) a ni a. Chuvang chuan pawisa emaw project emaw sanction theihna chu a nei lo a, thil han puang mai thei a ni lo a ni.
Chuti ni mah se, India ramah chuan tunge thu (powerful) ber ang ti ila, Sonia Gandhi a tih leh theih si a ni. Prime Minister tur a ni a, mahse, a duh lo a, Dr.Manmohan Singh a hnawn a nih kha. A nihna takah chuan Prime Minister ruattu a ni a tih theihawm e. Mizoram sawrkarin hma a laknate chuan "Ka thlawpna an nei a ni" a tih hi a tawk tiu teu hlein a lang. Inthlannaa an tiamte an tipuitling dawn a, rinhlelhna (doubt) a awm tur a ni lo a ti a. Chuvangin NLUP pawh a sawi tel nghal a. NLUP pawh vawihnih a lam chhuak a ni.
Chutichuan Centre-ah Congress sawrkar bawk, state-ah sawrkar bawk, V/C-ah lah zaa 80-ah sawrkar bawk Mizoram Congress-te leh a sawrkar tan hian duhsakna chu sawrkar laipui a\ang hian a awm \ha tawk a ni tih a chiang a. Hei tak hi Miizoram tan remchanga hman thiam a pawimawh em em a ni. Sum leh paiah chuan he lam a\anga ruahmanna siam thiam phawt chuan harsatna awm tur niin a lang lo a ni. Tun hunah hian Sonia Gandhi hriat nih te, centre-a zawmpui nei nih te, All India party nih te chu a \hat zawkna leh a hlawkna a lang ngei tur a ni. Chung chu a lan theihna tur chuan helam a\anga ruahmanna siam thiam a, nawr chak a ngai dawn a ni.
PRIVATE HOSPITAL-TE HI
8.3.2010 : A izawlah hian Durtlang damdawi in tiamin private hospital pariat a awm ve ta. Hmasawnna pawimawh tak a ni. Sawrkar damdawi in aia \ha te hial awm thei se a chhawr pha an awm zel a. Hengte hian nasa takin sawrkar hospital-te an lo chhawk dawn a ni. Heng private hospital hi sawrkar hnathawkte awm nan, MR an bill theih nana sawrkarin a pawm hlawm a ni.
Sawi fo angin Aizawl khawpui chu plan mumal awm loa \hang zel a ni a, engmah hi duhthusam a ni thei lo a. Mahse, mihring mamawhte chu hnawhlen chhoh zel a ni a. Heng damdawi inte pawh hi mihring chenna karah mimal inahte a ni a. Hospital atan renga sak ni lem loah hospital din a nih hlawm avangin duh thu an sam lo hle ang tih a lang. Civil Hospital ber pawh hi a tawt sawt hle a ni.
Hetia private hospital lo awm chho ve ta hi \angkaiin \ha hle mah se hetia mihring chenna kara an awm hi chuan remchan lohna tamtak a nei. Theih ni se chuan fianrial deuhah te, hospital atana sak ngeiah awm thei ta se a duhawm. Heng private damdawiin thlite leh bawlhhlawhte hi mihring tana him leh hlauhawm lo turin sawisak a ni em, engtinnge an thli leh an bawlhhlawhte hi an sawisak tih hi zawhna pawimawh tak niin a lang.
Heng private damdawiin zinga pakhat bula awmte chuan zan rei a awm thei lo a ni an ti a. Mitthi ngaia \ap thawm hi zanlaiah a ni emaw khawvar dawnah a ni emaw, chhun pachangah a ni emaw hriat tur a awm \hin a. A bikin zan lamah hian hetiang thawm hi hriat a nuam lo \hin hle a ni an ti a.Damdawi inte chu dam loten englai pawha pan theih a nih avangin damdawi in lun deuhte phei chu a bul vela mite tan a ninawm thei hle ang tih a rinawm.
Heng private hospital-a thawk, a bikin doctor leh nurse-te zingah hian sawrkara thawkte pawh an awm hlawm an niin a lang a. Hetiang hi a nihna dik takah chuan a thian loh hmel khawp mai. Mahse, Mizoramah hi chuan ngaihzam mai zel a ni a. Non Practising Allowance te pawh la a, mahse, practise thote pawh an awm a. Sawrkar tan lah ngam hleih theih an ni lo a. Mipuiin an mamawh a ni miau mai si. Mipuiin an pan a. Sawrkarin a tih ngam ber chu tunah chuan ‘signboard’ an tar ta lo a ni. Sawrkara thawk bawk, private-a thawk bawk hi chu tih dan tur chu a nih loh hmel khawp mai.
Blood Bank-te pawh hi Civil Hospital ami hi an \awm ve mai niin an sawi a. Hengte pawh hi a nih dan tur chu niawm lo tak a ni. Miin tlawmngaia a mamawh apiang tana thisen an pek chu private hospital-a damlo mamawhte pawhin hmang mah se a awm tho alawm. A petuten an pekna thinlungin a huam tho alawm a tih mai theih a. Mahse, Civil Hospital-a damlote tana an pek private hospital-a lo hman kha chu a ni lo deuh huin a lang a, thisen man bak service man te an la a nih phei chuan a dik lo leh zual mai thei a ni. Private hospital-in blood bank nei ta se, chuta thisen chu sawrkar hospital-a damlo mamawh tan hman tur ni ta se, private hospital chuan a remti lo mai thei a ni.
Tunah hian Mizoram Assembly-in an pass tawh, Mizoram Clinical Establishment Act chu Mizoram sawrkarin a nei mek a. He Act hnuaia dan (rules) siam ngaite chu siam thuai thuai a, private hospital-te hi chu dan (rules) ang chuan enkawl ni se. Sumdawnna/tangka hmuhna a nihna lam aia mihring rawngbawlna, damlote enkawlna a nihna lamah hian private hospital-te hi khirh leh khauh zawka vawn leh enkawl an ngai a nih chuan sawrkarin chu chu ngam se. An tana dan mumal tak neih thuai hi a pawimawh hlein a lang a ni.
ZORAM NI AN HMANG TA MAW!
6.3.2010 : MZP buatsaihin tute emaw chuan Zoram Ni an hmang zo ta. March ni 5 1966-a India jet fighter-ten a bik takin Aizawl an bomb champha Zoram Ni tia tuipuitute hian an insawi angin Mizo hnam inpumkhatna hi Zoram Ni hman an tuina chhan niin a lang lo a, a tuipuitute leh chanchinbu-ahte pawh heti lam hawia ziaktute hian an an tuipui chhanber zawk nia lang chu \angtharte thinlunga "Anti-India feeling’ tihchhuah (tuh) niin a lang thei.
Intihrezau deuhten Indopui pahnih laia China laka Japan a chet nat deuh avanga tun hnuah China sawrkarin thupha chawi tur leh zangnadawmna pe tura a phut avanga an inkar thu a chhiat mai dawn avanga Japan sawrkarin zangnadawmna a pek thute an sawi a niawm e. An intehkhin sang \hin mang e. Anni chu ram leh ram hrang an ni e.
"Mizote chu India khua leh tui kan ni a, mahni khua leh tui jet fighter-a bei an la awm lo, a thiang lo" an ti a niawm e. Jet fighter-te khan India khua leh leh tui Mizote a bei lo a, India khua leh tui ni loa inhria a, India kap a, India beitu hel MNF-te a bei a ni. Hel dangte pawh jet fightera beih an awm lo an la tih leh ta zel a ni awm e. Assam Rifles, MNF-ten an hualbeh chhan tur khan boruak chauh lo chu kawng a awm lo a ni. Jet fighter-a inbeih hi a lo dik lo pawh ni se thupha chawi emaw zangnadawmna emaw pe tur chuan India sawrkar hi a hrang a hranga tih chi a ni tawh lo a. Mizo zawng zawng, MNF te pawh telin India khua leh tui an ni tawh a, Mizote leh Mizoram hmasawn nan a vaibelchhe telin kumtin India sawrkar chuan sum a rawn pe reng a ni e. India-in thuphachawi tur a nih chuan MNF-te pawhin an chawi a ngai ang.
Jet fighter bomb avanga tamtak thi niawm taka sawite hi a dik lo hle. Aizawl bomb hnua veng hrang hranga kal kual Pu Ngurchhuana, Nursery Veng article (Aizawl Post March 5, 2010) ang chuan Jail pindan chhunga nu pakhat (tunge hriat loh) mi ang lo nia sawi a thi a, nu pakhat tunge hriat loh a hliam bawk a. Heng bak hi jet fighter a\anga bomb emaw jet fighter a\anga machine guna kah niawm tak an awm lo a ti a ni.
Mizoram tibuaitute, India laka helte kha MNF-te an ni a, mahse, an hmelah MNF a inziak si lo a. Sipaite khan MNF leh MNF lo tumah an hrehrang si lo. MNF khan MNF ni ve lo mipui phena awmte an ching si a. Chuvangin MNF-te avang khan a hel ve lo Mizo tamtakin an tuar nasa em em a ni. Intihhlum, pawngsual, sawisak tinreng, inman, in hal tihte pawh kha chhan a nei vek a, sipaiten MNF hel an beihna vek a ni. Mahse, khatih laia MNF-te kha tuna MNF-te hi an ni lo a, khatih laia MNF-te kha chu India laka hel (zalenna sual an inti a) an ni a, tunah MNF-te chu India mi, India khua leh tui an ni tawh a ni.
Jet fighter-in Aizawl a bomb kha thangthar lo la awm turten an hriat ngei a \ul ti an awm bawk a.History-te chu a chhiar leh a zirmite chuan chhiar a, hriat hi a kawng a ni a, tuman an hnialin a rinawm loh. Mahse, kum 40 chuang kal tawha thil thleng, chutih laia India do bertute pawh India laka rinawm tura an intiam leh vek tawh hnuah, anmahni pawh India leh Indian an nih lehvek tawh hnuah hian uar tak maia thu dik tawk lo sawia, India-in India mi Mizote rawt chimih vek tum anga \hangtharte zirtir chu a dik thei lo a ni. Chu chuan a tum chu inhuatna tuh a ni.
Aizawl bomb vangin India-in thupha chawi se titute leh a titute awm tihpuitute, Aizawl bomb \hangtharten hria se tia ram buai hnu kum 40 a ral tawha India-in Mizote chu tihchimih vek a lo duh anga lantir tumtute, India sawrkarin MNF a beihna avanga tuarnate mite thinlunga chawhthawhleh tuma beitute hi, a changa India em em, a chang leh India leh lo \hinte an ni a. A tam ber chu MNF-te an ni duh hle a, kum 40 kal taa India an dona rilru kha an la pu reng niin a lang. MNF an nih loh pawhin MNF \antute an ni duh khawp mai. India hi do do tur a ni tawh lo a, mahni indona a ni. Indian leh Indian kan ni si.
Tunah chuan \hangthar zawkte hi India ramah an lut ril tial tial a, khawvel ram dang pawh an dai dar tial tial a. Lehkha zirna atan pawh Mizo tlemna an thlang tawh a. New Delhi-ah a hranpain India emaw Indian emaw an lo awm lo tih te a takin an hre em em tawh a. Hnam hrang hrangte hi Indian an lo ni a, an awmna chu India a ni tih thutak hi an pawm tawh a ni. Zimna leh India mi dangte tai leh huatna hian rah \ha engmah a chhuah lo tih an hre zual zel a. A hre duh lote pawh an awm dan leh chet dan chuan a pawm tho tih an hmu a. Chuvangin, India sawrkar hi an sawrkar a ni tih an pawm a. India hi an ram a ni a, Indian an ni tih an pawm a. Chu pawmna nung nen chuan \hangtharte hi an kal zel dawn a ni. India ram reng rawh se.
AIZAWL CIVIL HOSPITAL HI
5.3.2010 : Aizawl Civil Hospital tih tur nge Civil Hospital, Aizawl tih zawk tur hian hma a sawn sawt hle. Mizorama lo sawrkar tawh zawng zawngten an hun laiah he hospital hmasawnna leh changtlun nan hian tih an nei vek ang tih a rinawm. He hospital hi Mizoramah chuan damdawi in \haber a ni ti ila, a sual tam lo ang. Sawrkar damdawiin a nih avangin doctor leh nurse-ten damlote an enkawlna man a thlawn (free) a nih avangin mi retheiten an pan ber, mi retheite damdawi in a ni a tih theih bawk. Medical Superintendent Dr.Lalbiakkima chuan thingtlang a\anga rawn pantu damlote chu admit hram an tum \hin thu a sawi a ni.
He damdawiin hi Mizorama mi rethei leh mi naranten an pan phak a ni a, chuvangin an tan Guwahati, Kolkata, Mumbai, Delhi leh Vellore damdawiin a ni a. Hei hi hriain Mizoram Congress sawrkar hmasa a\ang khan Aizawl Civil Hospital-ah hian doctor thiamte pawtkhawm ila, hmanraw \hain thuam ila tih policy an lo nei a, chu chu a puitling chho mek zel a, sawrkar laipui National Rural Health Mission (NRHM) hnuaia hma lakna leh programme dang hnuai a\angin tun hmate ngaihtuah chuan he damdawiin hi a lo changtlung ve tain hmanrua pawh a nei \ha ve ta hle a ni. |henkhatte phei chuan hmanrua nei \hat ni se Mizo doctor-te hian thiam loh tak tak an nei lo an ti hial a ni.
He damdawiin hi khum 300 awm theihna a ni a, a theih ang angin building te sakbelh leh sak\hat a ni a. Sawrkar kal taah khan OPD building sak a ni a, a lar viau nghe nghe a. Tun sawrkar mek chhung hian bhulding sak belh bakah damlote tana awlsam zawkna turin kawng hrang 5-a \an lak a ni a, a \huam\hat leh cheina lamah pawh kawng 6-in \an lak mek a ni.Hospital Committee pawimawh tak tak 7 lai din a ni a. Sawrkar policy leh hma lakna lian 8 a kal mek bawk a ni.
He Hospital hi mi retheite leh mi narante pan ber a ni a, thawktute han hahzia mai tur chu January thla khan naupiang 452 an awm a, zan lamah nau hi an piang duh hle a, zantin nau 15 vel an piang zel ang a ni a, Nurse-te an va hah dawn em. Eng emaw han tihsual palh a awm hian an duh reng vang emaw tia han sat hlut chang awm mah se he Hospitala thawkte hi an hah em em a ni tih hriat \hin a pawimawh khawp mai. January thla khan puitling zai 426,naupang zai 96, x-ray 790, Lab.-a en zat 4,860, khawl danga en 338, damlo outdoora en zat 29,613, puitling zai, admit loh 802, naupang zai admit loh 128, x-ray, admit loh 1,50, Lab.-a enzat,admit loh 8,204, khawl danga en zat, admit loh 1,403, admit zawng zawng zat 1,375, thi zat 91 an ni.
He hospital hi mei zuk lohnaah puan tawh a ni a, mipuiin an zawm \ha viau a, mahse, kuhva eina chhak, chinai tah lampang an buaipui mek niin an sawi. Hospital hi a vawn fai leh thianghlimnaah mipui mawh a thui hle. Mahni chhung/laina zai dawna inpun chiam mai \hin pawh hi tih dan anga neih a ni chho mek a, hnawksak khawp hi chu inpunkhawm loh a \hat hmel khawp mai.
Aizawl khawpui laili tak maia damdawiin awm hi a remchang hle a. Mahse, nekchep a hlawh fo \hin. Tunah hian a veng neitu, he hospital tan pawha \angkai em em \hinte chuan Recreational Centre he damdawiin quarters la hekin siam an tum mek a. Hei vang hian quarters sak\hat leh sakbelh tumte pawh a khawtlai phah niin a lang a. Mitthi dahna inte pawh sak\hat a ngai hle a ni.
Damdawiinah emaw a bul hnaiah a thawktu pawimawhte an riahna emaw an chenna emaw a awm hi a \ulin a pawimawh hle a. Hei hi rikrum/hmanhmawh thilah a ni zual bik a ni. Tunah pawh hian Medical Superintendent tiamin doctor pathum chauh he damdawiin quarters-ah hian an awm ta. Zan reiah te zai thut ngai emaw doctor koh ngai ta se a buaithlak hle tawh dawn a ni. Chuvangin damdawiina damlote mamawh dan hrereng a, quarters hi sak \hat a ni lai pawha englai pawha emergency-a koh theih tur doctor leh hnathawktu dang an awm theih dan tur ngaihtuah chung leh quarters sak\hat tur chu doctorte leh a thawktu dang a theih anga tam awm theihna tura duana sak ni ngei se. Recreational Centre nge Medical quarters tam zawk awm se \ha zawk ang tih pawh hi ngaihtuah tham tak a ni.
MNF LEHKHABU TE CHHUAH KHA
4.3.2010 : Thla hlui khan MNF chuan Aizawl Vana Pa Hall-ah General Assembly an nei a, chutah chuan lehkhabu te (booklet) an tichhuak a, a hmingah ‘Nuam Tawl Sawrkar Bihchianna’ an ti a, copy 5,000 an siam a ni. He lehkhabu te kawm hma lamah hian Chief Minister Pu Lal Thanhawla te nupa lamdun lai thlalak an hmang a, a kawm hnung lamah Chief Minister-in Delhi-a Mizoram House sak tharna tur lung phumnaa coconut a sawhkeh lai nia an sawi thlalak an dah a. Tuikang nghak lai niawm tak thlalak leh gas bur intlar thlalak an dah bawk a.
A phek hma lama Chief Minister-te nupa lam lai thlalak hi kumin Republic Day-a Chief Minister bungalow tuala Pu Hawla-te nupa lam lai thlalak a ni a. Hemi ni hian Pu Hawla-te nupa hian CM bungalow an luah theihnate chu an party Congress-a rim taka hna thawktute vang a nih hriain CM bungalow an hmuhna remchang atan, an hnena lawmthu sawi nan Congress Bhavan-a nitina kal \hinte thingpui inah an sawm a. Minister te leh chanchinbumite pawh an sawm bawk a. Congress General Assembly laiin thingtlang lam a\anga palai lokalten CM bungalow an hmuhna remchang atan tiin thingpui inah an lo sawm tawh bawk a ni. Hetiang tihna chang CM-te nupain an hria hi an ti\ha mang e, CM bungalow te hi hmuh mai mai theih pawh a ni si lo, tih chu sawmte sawi dan ni ngeiin a lang.
Hetah hian chhun pachang mah ni se zaithiamte an zai a. Chutianga tea party-a zaithiamte an zai lai chuan CM-te nupa chu rei lo te an lam a. Chumi lai thlalak chu a ni. A hmutute zawng zawng chuan Pu Hawla-te nupa chu "Anni nupa nge nge, an tlin \hin mang e, an nalhin an chhuanawm mang e" tia en vek niin a lang. Nuam tawlna a ni lo a, an mi sawmte lo lawm nana lam an ni. Hnam dang CM nupa tih ni ta se fakin, a mawi tiin hahipa sawi tur pawh a ni mai thei a ni.
Hetianga thlalak a nih lohnaa hman hi thil huatthlala tak, thlalak hmansualna (misuse) a ni a. He lehkhabu chhungah hian thu dik tawk lo dang pawh a awm nual a. Thudika insawiselte chu politics-ah a thiang a, tur pawh a ni a. Mahse, dawt ngialngan, phuahchawp, thu dik loa insawisel leh thil a nih lohna anga tihlan erawh chu thil tenawm a tling a ni. Tuikang nghahte hi tute sawrkar lai pawhin a awm a. |hal laiah chuan Aizawlah kher lo pawh tuikang nghah hi a awm a. Khawvel changkang leh hmasawn zelah, Mizoram pawh hmasawn zelah hian thingtlang leh khawpuiah pawh tuikang nghah hi a lo tlem ta tial tial zawk a ni.
Gas bur intlar te pawh hi gas a awm chauhin gas bur intlar hmuh tur a awm \hin. Gas a awm a, sem a ni a, gas la tur an lo kal khawm a, a bur ruak an rawn keng a, an dah tlar a. Gas a awm loh chuan gas bur a intlar ngai lo a ni. Thil reng reng hi harsat lai a awm a, awlsam lai a awm a. A \hente chu mihringin an control theih loh harsatnate a ni a. Tu ministry-ah pawh han harsat lai, a rei emaw rei lo emaw a awm fo \hin a ni.
He MNF lehkhabu te chhuah han chhiar hian sawrkar tana han inenlet a, han insiam\hatna tur emaw, hei hi chu a lo dik chiah lo a nih hi an tih tur emaw a vang hle a. He lehkhabu chhunga thute hi MNF ruh takte tan lo chuan han awi mai chi pawh a ni awm love. Hei hi chu a dik thei mai awm mang e, han tih tur a awm a nih pawhin ngaihdan in-an loh thil mai a ni ang. Entirnan Minister a huhoa zin tih te pawh hi a \hatna lam sawi tur a tam ve hle ang. CM bungalow chei tih te pawh mimal in a ni lo a, sawrkar bungalow a ni a. Tin, CM bungalow chhuahsan kha, chhuahsan satliah a ni mai lo a, a chhe nasa em a ni pawh a tih theih ang. Chutiang zelin.
Delhia krismas hmang lo pui hmang tih te, he lehkhabu te paragraph tin maiah hian thu dik tawk lo, MNF thlir dan a nih hi tih mai tur, pawmawm lo, thudik chanve leh thudik hrul a ni deuh vek a ni.
Poster Tarna hmun bik
2.3.2010 : Mi tupawh mai hi an inchei leh inchei loh chu a dang ngeiin a rinawm. Mahni rau rauah han inchei na na hi chuan mite pawhin min lo hmu mawi ve nge nge \hin a, inchei loh ai chuan mawi pawh kan lo mawi \hin. Chutiang bawk chu khawpui te pawh hi a ni.
Aizawl khawpui hi a fai/thianghlim sawt hle a. Ruahmanna (plan) awm sa loa khawpui \hang chho zel a ni a, eng mah mai hian hmun bik pawh a nei lo a, a mi chengten an la zir tawk loh avangin hmun bik neih theihna awm takah pawh a neih hleih theih loh a ni. Thlai leh chawhmeh dang bazar te, nepnawi zawrhna hmun te, pisa hmun te, sumdawnna hmunte hi a hranpa vekin awm thei se emaw, a theih loh pawhin duhna hmun apianga inzawrh hi phal loh ni ta se chuan khawpui hian a thianghlimin a mawi phah zawk ngeiin a rinawm.
Ruahman sa engmah awm lova khawpui \hang zel mah ni se, a theih dan ang ang leh a remchan dan apianga Aizawl khawpui chu chei, thuam leh enkawl a pawimawh a. Sawrkar hmasa khan in rawngte pawh inang se an ti a, rawngte man tlawm zawkin an han ngaihtuah a, mahse, mipui cooperate a hlawh vak lo a.
Aizawl khawpui mawi leh thianghlim/fai zawk nan hian ngaihtuahna sen chhoh reng a pawimawh hle. A theihna lai apianga thing phun te, a \awp zual lai tihthianghlimna kawng zawn te, step leh pavement chhe lai leh mawi lo lai siam\hat leh thawm te, tih theih tamtak a awmin a lang. Tunah pawh hian kawng sir lungbang rawng hnawih te, kawngsir tuihawk luankawr khuhna chhia siam tur te, step leh pavement chhia siam\hat ngai tamtak a awm a ni.
Aizawl khawpui hmun \henkhatah chuan hrui inzam/inthlung vel a tam em em a, hei hian khawpui a ti\awp phain a lang. Heng hrui inthlung tamber-te hi chu telephone hrui, hman mang tawh si loh te niin a lang a. Hengte hi \angkai tawh lo chu paih vek ni ta se, hmun \henkhat hi chuan a mawi phah zawk ngeiin a rinawm.
Kum 1995 khan Mizoram Assembly chuan dan ‘The Mizoram Prevention of Defacement of Property Act" a pass a. He dan hi tunah hian Mizoramah hman mek a ni a. He dan ang hian heng building, rap in (hut), in hlui (monument), milim (statue), tuidawt (water pipe line), vantlang kawng, in rel (structure), bang (wall), compound hungna bang te, retaining wall te tiamin, thingkung, pal (fence), ban (post & pole) te hi, hmun sawi bik tih loha ding tawh phawt chu tihhmelhem (deface) phal loh a ni a. Tihhmelhem han tih hian heng a chung hmunahte hian lehkhatar te, thil ziak te, cheimawi te, mipui hmuh theih tura thil tar te a huap a.
He dan ang hi chuan duhna lai laia lehkha (poster) lo tar te, kawngpui chunga inkhawmpui tur banner lo tar mai te, etc.etc. chu phal loh a ni tihna a ni. Inthlan dawnin Model Code of Conduct chuan mimal ram leh hmunahte an phalna la hmasa lo chuan lehkha tar leh banner siam te, thu ziak te a phal lo bawk a.
Hetiang a nih hi chuan khawpuiah emaw thingtlang khuaah pawh ni se, hmun ruat bik hetianga vantlangin an hman phal hi a awm tur tihna a ni. Mahse, tunah chuan chutiang chu a awm loh avangin a duh duhin, a duh duhnaah a remchang a tihna laiah lehkha chi hrang hrang hi an tar a ni ber mai a. Hei hian a bikin Aizawl khawpui pawh hi eng emaw chen chu a ti\awpin a lang a ni.
A nihna takah chuan khawi lai mah hi tihhmelhem phal a ni lo tihna a ni a. Chuvangin a bikin Aizawl khawpui hmun hrang hrang, a bik takin kawngpui dungahte hian hetianga mipui vantlang huap lehkha (poster) tarna tur hmun (specified places) hi siam a \ha hle. Dawrpui pheia Assam Rifles Kristian Biak In chung kawng sirahte hian hungna siam ni se, chu chu chutianga poster tarna hmun atan siam ni ta se, chutiangin kawngpui dungah chutiang atana siam awm tak tak chu a awmin a rinawm.
Congress tan hnehna
1.3.2010 : Mizoram Congress (MPCC) President Pu Lal Thanhawla chu corruption (eiru)-a puhna thubuai pahnihah thiam a chang (chhuah fihlim a ni) ta a. Tunah chuan inthlan dawn apiang maia Congress leh Pu Hawla beih nana he eirua puhna thubuai hman \hin chu hman tur a awm dawn ta rih lo niin a lang. "Pu Hawla an man dawn, jail-ah pawh chaw an chhum kep siam tawh" tih ang reng leh deusawh taka "Chief Minister hlui corruptioon thubuai nei awm chhun"tia Zo khaw lama sawi \hinte chuan mual a liam dawn ta rih niin a lang. Amaherawhchu, tunah Pu Hawla hi Chief Minister a ni leh ta mek a, hnung lama mit nei ang leh hma lamah pawh fimkhur taka kal a nih loh chuan hetiang thubuai hi a nei leh mai thei dawn a ni.
Chutih rual chuan kum 10 chuang hnuah Pu Hawla’n thiam a han chang a, court-in a han chhuah fihlim a\ang hian politics avang emaw politics anga lang thei vang emaw chuan inpuh a, court-ahte inkhin hmingchhiat ngawt ngawt tur a ni lo tih pawh a zirchhuah theihawm e. Inpuhna chuan finfiah leh chhui a dawl tur a ni ang. Pu Hawla pawh politics avang nia ngaih theiha thu dik tawk loa puhnaah hnehna a lo chan hian amah khingtute chuan a tawpah lallukhum an khumtir ta a ni a tih theihawm e.
Pu Hawla thu buai hi a bul rawn in\anna chu Rev.Dr.Zairema (L) a ni a, kum 1996 khan Pu Bualhranga nen Supreme Court-ah an kal a. Saptawng chanchinbua thu chhuak \henkhatte \an chhana hmangin Pu Hawla chungchang CBI chhutir turin an ngen a. Mahse, Supreme Court chuan an thu lo ngaihtuahsakin CBI chhutir chu \ul a ti lo emaw, CBI chhui tlakah a ngai lo emaw ni, an hlawhtling lo a. An duh leh Mizoram Police-ah FIR thehlut turin tih an ni a.
Helai tak hi inhnialna pawh a awm \hin. A \henin Supreme Court chuan Pu Hawla thubuai tih mai chu a titawp ti an awm a. A titawp lo ti an awm bawk a. A titawp tia a sawi theihna chu Supreme Court chuan Pu Hawla CBI chhuitir tura Rev.Dr.Zairema (L) te ngenna chu hlawhtlintir loin a hnen atangin dilna (PIL) chu a ‘disposed’ (titawp) vang a ni. Supereme Court chu a inthiarfihlim pawh a tih theih bawk ang. A titawp lo tia \angtute chuan CBI chhuitir tura an dilna a hlawhtling lo a ni mai a, mahse, Supreme Court chuan PIL thehluttute chuan a lungawi loh chuan Mizoram Police-ah FIR thehlut mai rawh se a ti alawm. A la titawp hlei nem an ti a ni.
Tichuan Rev.Dr.Zairema chuan kum 1998-ah Pu Hawla a CM lai ngeiin Mizoram Anti Corruption Branch-ah, a hnuah Mizoram Police hnenah FIR chu a thelut \ha leh ta a. CM a nih lai ngeiin Pu Hawla chu Mizoram Police-te chuan an chhui ta a ni. |hatakin Pu Hawla chuan amah chhuina chu a cooperate a. Police Station (Thana)-ahte pawh CM ni mah se, accused a nih angin a kal a. Mahse, Pu Hawla chhuitu Police-te chuan chhui tur pawh an hre vak lo nia sawi a ni a. Rev.Dr.Zairema pawhin a tuipui vak tawh lo a. Sawi dan pakhatah phei chuan Rev.Dr.Zairema hian a FIR-ah chuan a hming a ziak a sign lo a ni. Pu Hawla thubuai zu a zuzi mai dawn nia a lan laiin MNF sawrkar a lo ding ta a. MNF sawrkar chuan Pu Hawla chu a rawn chhui tharleh ta a ni. Tichuan term hnih an sawrkar chhung khan Pu Hawla thubuai chu tihrik reng a ni a, a bik takin inthlan dawnah a riring \hin.
A fapa ruang nena mittui nen a awmna niah Mizoram governor chuan Pu Hawla dan anga chhui leh a chungchang ngaihtuah phalna te a pe a. Hetianga kum 10 chuang Pu Hawla leh a party Congress chu rilru hrehawm taka siam an nih hnuah Pu Hawla chuan hnehna court-ah a lo chang ta a.Pu Hawla hnehna a nih rualin Congress tan pawh hnehna a ni a tih theih bawk.
Court chuan a sum lakluhna hriat leh a thil neih inphu loa puhnaah chuan Pu Hawla-te sum lakluhna zawng zawng lo chhui chhuah ni phei se, hemi chungchanga puhna chu awlsam zawka chinfel theih a ni zawk tur a ti hial a ni. Hnam dang suppliers Jodhraj Baid,etc. dik lo taka duhsaka, thamna laa puhna pawh Chief Engineer, PWD leh P&E te chuan supply leh contract thilte chu dan ang thlapa tih vek a ni a, tumah dik loa duhsakna a awm lo an ti bawk a ni.
Tichuan Pu Hawla thubuai lo tla ta hi inthlanna apianga phawrh chhuah \hin a nih avangin amah leh an chhungkua chu sawi loh, Congress tan hnara hlit phaw ang huai a ni ang a, Congress mipuiten Pu Hawla an rinna pawh a nasa sawtin a rinawm. | |